Stevia ¹, ², ³  is een natuurlijk zoetmiddel en komt uit een plantje dat van oorsprong alleen in het noordelijke deel van Zuid-Amerika voorkomt. Inwoners van Paraguay en Brazilië gebruiken de gedroogde bladeren al honderden jaren voor het zoeten van hun thee.

Veel mensen drinken hun koffie met suiker: één schepje, twee schepjes, soms wel drie. Zo’n hoeveelheid is van de bijzondere, maar natuurlijke zoetstof stevia niet aan te raden. Een mespuntje van dit mierzoete middel maakt het donkere vocht al rijp voor de gootsteen.

De Paraguayaanse botanist dr. M. S. Bertoni beschreef in 1899 de plant als eerste. Wat hem opviel, was de intens zoete smaak van de bladeren en het aftreksel daarvan. In 1918 suggereerde hij al dat stevia mogelijk de traditionele suiker zou kunnen vervangen. Want, zo stelde hij, de plant is niet giftig en goedkoper dan bietsuiker.

De bevolking van Paraguay kent stevia al vele eeuwen lang voor zowel uitwendig als inwendig gebruik. Daarbij zijn nooit negatieve bijwerkingen voor de gezondheid waargenomen. Sterker nog, er bestaan tal van onderzoeken die juist de gezondheidsbevorderende eigenschappen van stevia benadrukken. Het kruid bevat onder andere vitamine A en C, calcium, natrium, magnesium en zink. Dit leverde stevia al de status op van ‘voedingsmedicijn van de toekomst’. Stevia lijkt onder meer te helpen bij diabetes. Stevia stimuleert de alvleesklier tot productie van insuline en verlaagt de bloedsuikerspiegel naar normale waarden. Om die reden wordt stevia in Zuid-Amerika officieel gebruikt bij de behandeling van suikerziekte. Mensen met diabetes-type 2 krijgen hoge doses stevia in capsule-vorm voorgeschreven. Ook schijnt stevia de bloeddruk te verlagen.

• Verbetert de activiteit van de alvleesklier
• Zorgt voor een betere bloedsuikerbalans
• Verbetert het evenwicht in de energiehuishouding
• Verbetert het vermogen van het lichaam om vet te verbranden
• Verheldert het denken
• Ondersteunt bij overgewicht
• Veilig bij Candida
• Voorkomt tandcariës

Ons favoriete zoetmiddel is Tagatesse van de Belgische firma Damhert.  Het is verkrijgbaar als poeder en als zoetjes. In het poeder zit 100% tagatose, in de zoetjes zit daarnaast een kleine hoeveelheid sucralose.

Tagatose komt in de natuur in kleine hoeveelheden voor. Het is van nature aanwezig in fruit, zoals appels, ananas en sinaasappels. Ook komt het o.a. voor in veel verwerkte zuivelproducten zoals gesteriliseerde koemelk.

In klinische studies bij mensen, uitgevoerd aan het Department of Endocrinology, University of Maryland School of Medicine kregen zowel  type 2 diabetici als normale proefpersonen gedurende 12 maanden een dagelijks dieet met tagatose.  Daaruit bleek dat beide groepen geleidelijk en consistent gewicht verloren aan een medisch wenselijk tempo.

Het is bewezen dat tagatose nuttig is in de behandeling van type 2 diabetes. Uit tests op ratten met genetische diabetes bleek dat het alle symptomen verlichtte. Aan het Deparment of Endocrinology, University of Maryland School of Medicine werden klinische studies bij mensen met type 2 diabetes en normale, gezonde proefpersonen uitgevoerd. Tagatose gaf geen aanleiding tot wijzigingen in de bloedsuikerspiegel of insulineconcentraties. Daarnaast verminderde een voorbehandeling met tagatose de stijging in de bloedsuiker na inname van glucose of sucrose. Deze bevindingen leidden tot verder onderzoek, waaruit bleek dat “d-Tagatose nuttig kan zijn als therapeutische nevenbehandeling in de behandeling van type 2 diabetes mellitus”. Ter opvolging werd een kleine klinische studie uitgevoerd. Na een inloopperiode van 2 maanden kregen patiënten met type 2 diabetes gedurende een jaar bij elk van de drie hoofdmaaltijden 15 g tagatose. De studie bevestigde het nut van tagatose en zelfs meer dan dat in de behandeling van deze ziekte. Het gebruik van tagatose bij de behandeling van diabetes is beschermd door de Amerikaanse patenten 5,215,591 en 5,356,879.

Het bovenvermelde onderzoek leidde tot een affichepresentatie voor de Amerikaanse Diabetesvereniging in 1996 ( D Tagatose: A Novel Therapeutic Adjunct for Non-Insulin Dependent Diabetes ) en een paper die gepubliceerd werd in Diabetes, Obesity and Metabolism in december 1999 ( D-tagatose a Novel Hexose: Acute Effects of Carbohydrate Tolerance in Subjects with and without Type 2 Diabetes ).

De antitandplak-, niet-cariogene en antihalitose-eigenschappen van tagatose ondersteunen het gebruik ervan in orale en andere producten. Dankzij deze eigenschappen is het ook een potentiële werkzame stof voor de preventie van tandcariës, tandvleesontsteking en andere parodontale aandoeningen, halitose (slechte adem) en om de tanden wit te maken.

De Healthy People 2010 Objectives (Doelstellingen 2010 voor gezonde mensen) van het Department of Health and Human Services “beschouwt cariës als de enige, meest voorkomende chronische aandoening van kinderen en verklaart dat 30 procent van de volwassenen onbehandeld tandbederf heeft”. Men heeft aangetoond dat tagatose niet-cariogeen is in twee studies met menselijke vrijwilligers. Op 2 december 2002 keurde de FDA de opname goed van tagatose in de gezondheidsclaim (21 CFR 101.80) in verband met suikeralcoholen en tandcariës. De FDA zette het licht op groen voor de claim dat tagatose geen tandbederf veroorzaakt en dat het gebruik van tagatose het risico op tandbederf zelfs kan verminderen. De verklaring van de FDA luidde als volgt: “Op basis van de volledige, publiek beschikbare wetenschappelijke bewijzen, hebben we besloten dat de suiker D-tagatose niet voldoende gefermenteerd wordt door de mondbacteriën om afbraak van het tandglazuur te veroorzaken. Daarom kwamen we tot het besluit dat D-tagatose tandcariës niet in de hand werkt.”

Hyperglycemie wordt doorgaans beschouwd als de belangrijkste oorzaak van veroudering. De door glucose geïnduceerde koppeling van eiwitmoleculen in de spieren en de hersenen zorgt ervoor dat deze organen gaan atrofiëren. In een vroeg onderzoek naar de invloed van Nutrilatose (tagatose) op de bloedsuikerspiegel werden experimenten uitgevoerd op normale ratten en ratten met erfelijke diabetes. Tagatose bleek de bloedsuikerspiegel niet te verhogen en bovendien bleek de suiker antihyperglycemisch te zijn. Uit deze studies bleek, nog verrassender, dat tagatose de symptomen van diabetes verlichtte bij de zieke dieren. Wanneer tagatose ingenomen wordt vóór de consumptie van glucose of sucrose, bleek de stijging van de bloedsuikerspiegel afgezwakt te worden. Daarnaast is glucose vereist voor het metabolisme van de tagatose die opgenomen wordt in de bloedbaan, zodat de opslag van glucose door het lichaam en ook hyperglycemie beperkt worden. Deze eigendom is beschermd door de Amerikaanse patenten 5,447,917 en 5,356,879 van Spherix.

Tagatose stimuleert op een buitengewone hoge manier de productie van boterzuur ⁴ in de dikke darm.

Door bacteriële fermentatie van de prebiotica zoals tagatose, ontstaan in het colon korte vetzuurketens (butyraat, propionaat, acetaat) die op hun beurt de pH in het darmlumen doen dalen. Deze toegenomen zuurtegraad verhoogt de butyraat productie.

Studies oa door het Centre Inra uit Nantes (Frankrijk) bewezen van dit butyraat de effectieve preventieve en curatieve eigenschappen mbt colorectale kankers en cronisch ontstoken ingewanden.

Tagatose is ook een pre-bioticum, een voedingselement met als basiseigenschap de groei van niet-pathogene bacteriën te bevorderen. Op deze wijze wordt de gezondheid van de gastheer gunstig beïnvloed.

Oorspronkelijk dacht men dat de functies van het colon zich beperkten tot absorptie van water en verwijderen van afvalmateriaal. Men beseft vandaag dat het colon een intelligent orgaan is. De aanwezige microbiële flora speelt eveneens een grote rol in de preventie van een aantal pathologieën.

• Een evenwichtige darmflora belet het binnendringen van pathogene bacteriën door
• vorming van een beschermbarrière,
• regelt de intestinale transit,
• stimuleert het immunitair systeem
• fermenteert niet-verteerbare vezels met vorming van waardevolle vetzuren met korte ketens (zoals het boterzuur, dat gebruikt wordt als substraat door de colonocyten (=darmwand cellen)).

”Annals of Nutrition and Metabolism” : Thibault, R.; de Coppet, P.; Menanteau, J.; Buecher, B.; Galmiche, J.P.; Hoebler, C.; Segain

Tagatose bevordert de gezonde spijsverteringsflora en de productie van butyraat2.

80 % van de tagatose wordt gefermenteerd in de dikke darm, waar het :

• de productie van melkzuurbacteriën selectief stimuleert (tot 1 logeenheid) en de hoeveelheid colibacteriën vermindert;
• de productie van de korte vetzuurketen butyraat selectief stimuleert (tot 50 % van de totale SCFA) ten koste van acetaat.
• De klinisch aangetoonde, minimale werkzame dosis bedraagt 7,5 g/dag.

Een prebioticum is een onverteerbaar voedingsbestanddeel dat de gastheer beïnvloedt door zich selectief te richten op de groei en/of activiteit van een of een beperkt aantal bacteriën in de karteldarm en op die manier de gezondheid van de gastheer kan verbeteren.

In dierstudies (Lærke et al., 1999 en 2000) wijzigde tagatose de samenstelling en populatie van microflora in de karteldarm. Dit kon worden aangetoond aan de hand van wijzigingen in de hoeveelheid geproduceerde SCFA’s. Uit in vitro fermentatie gedurende 0-4 uur van colonstalen met toevoeging van 1% tagatose van varkens die gedurende 17 dagen geadapteerd werden aan tagatose, bleek de hoeveelheid butyraat 46 molprocent te bedragen, in vergelijking met een normaal molprocent van 17 na 0-4 uur in vitro fermentatie van colonstalen van varkens die op een sucrosearm dieet stonden.

Bij menselijke proefpersonen die driemaal daags en gedurende 13 dagen een dosis van 10 gram tagatose kregen, lag de fermentatiegraad in vitro (met toevoeging van 1 % tagatose) hoger bij fecesstalen van de geadapteerde vrijwilligers dan bij die van niet geadapteerde vrijwilligers. Ook het molpercentage butyraat lag hoger (35 % versus 22 %) bij een incubatietijd van 4 uur. Na 48 uur vertoonde de niet geadapteerde fecesincubatie ook een verhoogd molpercentage butyraat. (Bertelsen et al., 1999)

Uit een dubbelblinde, cross-over studie met 35 menselijke vrijwilligers (Venema et al., 2003) bleek dat de in vitro productie van butyraat na incubatie met tagatose na 2 weken consumptie van 7,5 g en 12,5 g tagatose (Venema et al., 2003) hoger lag.

Tagatose wijzigt de dichtheid van de microbenpopulatie in het voordeel van nuttige bacteriën

In de hierboven vermelde studie bij mensen met 30 g/dag werd de inname van Nutrilatose® tagatose gekenmerkt door wijzigingen in de dichtheid van de microbenpopulatie. De hoeveelheid pathogene bacteriën (zoals coliforme bacteriën) nam af, die van specifieke nuttige bacteriën (zoals lactobacillen en melkzuurbacteriën) steeg. De toename van lactobacillen komt perfect overeen met de screening van zuivere darmbacteriekweken, die een hoge frequentie van  tagatose fermentatie in de geteste lactobacillenstammen aangeven.

In een andere studie (Bertelsen et al., 2000) werden een aantal van 176 normale of pathogene, humane darmbacteriën en melkzuurbacteriën uit zuivelproducten, waaronder potentiële probiotische bacteriën, onderzocht op D-tagatosefermentatie via een incubatie van 48 uur. De selectiecriteria voor fermentatie waren: een daling van de pH onder 5,5 en een verschil met de controlegroep van meer dan 0,5. Slechts enkele van de normaal voorkomende darmbacteriën waren in staat om D-tagatose te fermenteren, waaronder stammen van Enterococcus faecalis, Enterococcus faecium en Lactobacillus. D-tagatosefermentatie lijkt vaak voor te komen bij melkzuurbacteriën. De meeste van de geanalyseerde melkzuurbacteriën uit zuivelproducten fermenteerden D-tagatose. De sterkst fermenterende waren onder andere Lactobacillus, Leuconostoc en Pediococcus, maar ook stammen van Enterococcus, Streptococcus en Lactococcus fermenteerden D-tagatose. Potentiële probiotische fermenterende stammen waren die van Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus rhamnosus, Streptococcus thermophilus en Enterococcus faecium.

Publicaties:

1.            Bertelsen et al., (1999) in Corti A(ed): Low-Calorie Sweeteners: Present and Future. World rev. Nutr. Diet. Basel, Karger, 1999, vol 85, pp 98-109: D-tagatose – A novel Low Calorie Bulk Sweetener with prebiotic properties.

2.            Bertelsen et al. (2001): Fermentation of D-tagatose by Human Intestinal Bacteria and Dairy Lactic Acid Bacteria. Microbial Ecology in Health and Disease, 2001; 13: 87-95

3.            Lærke et al., (1999). D-tagatose has low small intestinal digestibility but high large intestinal fermentability in pigs. Journal of Nutrition 129: 1002-1009.

4.            Lærke et al., (2000). In vitro fermentation pattern of D-tagatose is affected by adaptation of the microbiota from the gastrointestinal tract of pigs. Journal of Nutrition 130: 1772-1779.

5.            Venema et al. (2003) : D-tagatose increases butyrate production by the colonic microbiota in healthy men and women. Article in preparation 2003.

2) De informatie hierin verwijst naar Nutrilatose® tagatose als ingrediënt op zich. Producenten van voedingsmiddelen moeten zelf bepalen of voedingsmiddelen met verschillende ingrediënten dezelfde prebiotische effecten vertonen.

Al deze informatie kunt u op internet terugvinden. ⁵